Materi Crita Rakyat

Crita rakyat 

      Crita rakyat yaiku crita kang dicritakake kanthi turun-temurun utawa kang wis dadi tradhisi ing masyarakat. Crita rakyat ngemu piwulang utawa nilai-nilai, antarane yaiku nilai-nilai budaya kang nduweni gegayutan karo pamikiran, abisan, lan karya cipta manungsa, nilai-nilai sosial kang nduweni gegayutan karo tata laku antaraning manungsa nduweni sapadha, lan nilai-nilai moral kang duweni gegayutan karo tumindak apik lan elek kang dadi dhasare kauripane manungsa lan masyarakate

A. Crita rakyar nduwe unsur-unsur pembangunan:

1. Tema, yaiku pokok permasalahan ing sajroning crita.
2. Tokoh/penokohan, yaiku paraga kang nduweni watak ing sajroning crita.
3. Latar (setting), yaiku papan panggonan, wektu, lan suwasana kadadeyan ing sajroning crita.
4. Alur (plot), yaiku urut-urutane prastawa ing crita.
5. Sudhut pandhang, yaiku cara pandhang panganggit tumrap crita kang dianggit awujud wong kapisan, wong kepindho, utawa wong ketelu.
6. Amanat, yaiku pesen kang diaturake dening penganggit marang wong kang maca.

B. Titikane crita rakyat

1.  Panyebarane kanthi lesan,
2. Duweni sifat tradhisional,
3. Sugih carkik lan variasi,
4. Jeneng pangriptane ora konangan,
5. Wangune tiron (klise) ana ing susunan utawa cara pangungkapane.

C. Mupangate crita rakyat

1. Mupangat rekreatif, yaiku menehi rasa tentrem, seneng uga menehi hiburan.
2. Mupangat dedikatif, yaiku ndhidhik para kang maca amarga nilai-nilai kebenaran lan kaapikan kang ana ing sajroning crita.
3. Mupangat estesis, yaiku menehi nilai-nilai kaendahan.
4. Mupangat moralitas, yaiku ngemu nilai-nilai moral kang dhuwur saengga para kang maca bisa mangerteni moral kang apik lan elek.
5. Mupangat religiusitas, yaiku ngemu sajroning agama kang bisa didadekake tuladha kanggo para kang maca.

D. Wujude crita rakyat miturut William R. Bascom ana telung golongan, yaiku :

1. Mitos, yaiku crita kang dianggep bener-bener kedadeyan ing alam dharatan, segara, utawa langit. Tuladhane crita Nyi Rara Kidul, Nyi Lanjar, lan sapanunggale.
2. Legendha, yaiku crita kang dianggep bener-bener kedadeyan, biasane crita mau ana petilasan arupa watu, gunung, kali, lan sapanunggale. Tuladhane crita Baru Klinthing, Kawah Sikidang, Sumur Jalatundha, Rara Jonggrang, lan sapanunggale.
3. Dongeng, yaiku crita kang ngayawara lan ora bisa dipercaya. Tuladhane Kancil Nyolong Timun, Keong Mas, Lutung Kasarung, lan sapanunggale.

Sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 kelas XI SMA/SMK/MA